3
YAŞ DÖNEMİ VE DUYGU DALGALANMALARI
Duygu
Dalgalanmalarının Nedenleri
Çocuklar 3 yaş civarında bağımlılık ve özerklik
arasında gelgitler yaşar. Bir yandan anneden ayrılmaktan korkar ve ona
bağımlı kalmak isterken, diğer yandan güç ve kontrol duygusunu
tatmak ister. Çocuğun gelişimsel olarak yaşadığı bu gelgitler
onu duygusal olarak da etkiler. Bir taraftan gücünü ve kontrolünü
hissetmek onu heyecanlı ve mutlu yaparken, diğer taraftan güvensiz
hissedip anneye tutunmak istemesi onda öfke yaratır. Böyle zamanlarda ağlama,
öfke patlamaları, mızmızlanma gibi etrafındaki insanlar tarafından
huysuzluk olarak vurgulanan davranışlarda bulunur.
İnsanların huysuzluk olarak tanımladığı aslında
çocuğun görünürde bir neden yokken duygusal olarak olumsuz bir tona bürünmesidir.
Gelişimsel dönemin etkilerinin yanısıra çocuklar yorgunluk, açlık
gibi fiziksel ihtiyaçları olduğu zamanlarda da duygusal olarak kolayca
etkilenebilir ve ‘huysuzluk’ yapabilirler. Benmerkezci tutumları henüz
tam olarak değişmediği için her durumu kendilerine olan etkisine
bakarak değerlendirirler. Çocuğun duygusal iniş çıkışlarının sonunda
huysuzluk etmesi duygularını ifade etmekte zorlanmasından kaynaklanır.
Küçük bir çocuk ağlayarak veya huysuzluk ederek isteklerini dile
getirirken, daha büyük yaşta bir çocuk kelimeleri kullanarak kendini
ifade edebilir. Çocuk bu davranışları nedeniyle
etrafındaki insanlardan ilgi toplayabiliyorsa bu davranışlara koşullanır
ve bir daha ki sefer benzer duyguları yaşadığı zaman aynı yolu takip
eder. Anne
ve Babaların Tepkileri Çocuklarının duygusal iniş çıkışları karşısında
anne ve babalar huysuzluk yapan çocuklarına bağırmak veya döverek
cezalandırmak gibi değişik tepkiler verebilirler.
Bu gibi tepkiler çocuğun gelişimsel olarak normal olan bu yaşantısını
anormal bir durummuş gibi yaşamasına sebep olur. Ileriki senelerde
benzer duygular yaşadığı zaman duyguları ile başa çıkmakta zorlanır.
Duygularının uygunsuz olduğunu düşünerek suçluluk yaşar. Anne ve
babasına yük olduğu ve kötü bir çocuk olduğu çıkarımlarına
varabilir. Her koşulda kendisine destek olabilecek güvenilir bir ailesi
olduğuna dair inancı zarar görebilir. Anne
Baba Olarak Neler Yapabilirsiniz? v
Çocuğunuzdaki bu
duygusal değişimlerin gelişimsel olduğunu unutmayın. v
Çocuğunuzun güç ve
kontrol hissetmesine izin verin. Onunla inatlaşmayın. v
Çocuğunuz gelgitler yaşadığı
zaman bunu sakinlikle karşılayın, her durumda yanında olduğunuzu gösterin. v
Çocuğunuzun kendinizden
uzaklaşıp birey olma denemelerine izin verin. Zorlandığında yanında
olduğunuzu gösterin. v
Çocuğunuz sizi reddettiği
zaman bunu kişisel algılamayın. Bunun bireyselleşme sürecinde bir adım
olduğunu hatırlayın. v
Çocuğunuzun duygusal
dalgalanmalarını ifade etmesini teşvik edin. Huysuzluklarını görmezden
gelip, sözel ifade kullandığı zaman takdir edin. v
Çocuğunuza olumsuz
duygularının kabul edildiği ancak bu duyguları ile daha uygun davranışlarla
baş etmek zorunda olduğu mesajını vermeniz önemlidir. v Olumsuz davranışları ile nasıl başa çıkacacağını öğrenmesi için ona model olun. Canınızı sıkan bir durumdan ve bu duygunuzla nasıl başa çıktığınızdan bahsedin. v Huysuzluk anlarında çocuğunuzla iletişim kurmaya çalışın, ancak istemezse zorlamayın. Ona sakinleşmesi için zaman tanıdığınızı belirtin. Konuşmak isterse ona zaman ayırabileceğinizin mesajını verin. ‘Benimle konuşmak istersen mutfaktayım.’ Çocuklarının
kaprisleri veya huysuzlukları karşısında anne ve babaların uygun
yaklaşımda bulunmaları çocuğun bu durumu gelişimsel olarak uygun koşullarda
yaşamasını sağlayacaktır. Böylece gelişimsel olarak normal olan bu
durum çocuk ve ailesi tarafından anormal olarak algılanmayacak ve çocuğun
gelişimi olumsuz yönde etkilenmeyecektir. Ancak zaman zaman anne ve
babalar bu gibi durumlarda baş etmekte zorlanabilirler. Böyle zamanlarda
bir uzmandan yardım alınması anne ve babaya destek sağlayacaktır. Gülbin ÖZTÜRK TÜTERUzman Klinik Psikolog
Aralık, 2005 Kaynaklar:
|